เนื่องจากช้างเผือกเป็นสัตว์มงคล ที่หายาก ดังนั้น ในพระราชบัญญัติรักษาช้างป่า พ.ศ.2464 จึงกำหนดไว้ว่าหากผู้ใดมีช้างสำคัญ ช้างสีประหลาด หรือช้างเนียม ไม่ว่าจะโดยเหตุที่ตนจับได้ โดยการตกลูกของแม่ช้าง หรือโดยเหตุอื่นใดก็ตาม ให้ถือว่าช้างทั้งสามประเภทเป็นสมบัติของแผ่นดิน และจะต้องนำขึ้นทูลเกล้าฯ ถวายแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ผู้เชี่ยวชาญการดูลักษณะช้าง ไปตรวจดูลักษณะช้างนั้น และหากปรากฏว่าเป็นช้างเผือก ที่มีมงคลลักษณะตามตำราคชศาสตร์ ก็จะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวาง ณ จังหวัดที่ได้ช้างนั้น หรือนำมาสมโภชขึ้นระวางที่กรุงเทพฯ ตามแต่พระราชประสงค์ นอกจากนี้พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ยังทรงเป็นผู้กำหนดด้วยว่า ช้างเผือกที่ได้มานั้นเป็นช้างเผือกชั้นใด ซึ่งตามตำราคชลักษณ์ได้กำหนดชั้นของช้างเผือกไว้ 3 ชั้น คือ ช้างเผือกเอก เป็นช้างสีสังข์และช้างทองเนื้อริน ช้างเผือกโท เป็นช้างสีบัวโรย ช้างเผือกตรี เป็นช้างที่มีสีดังนี้คือ ช้างสียอดตองตากแห้ง สีแดงแก่ สีแดงอ่อน สีทองแดง และสีเมฆ พระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญเป็นพระราชพิธีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดขึ้นเพื่อสมโภชการรับช้างสำคัญขึ้นระวางเป็นช้างต้นหรือช้างหลวงของพระมหากษัตริย์ อันเป็นพระราชประเพณีที่มีมาแต่โบราณกาล ส่วนระยะเวลาของการจัดงานพระราชพิธีดังกล่าว ในสมัยก่อนมิได้มีการกำหนดแน่นอน เช่นในสมัยรัชกาลที่ 2 และรัชกาลที่ 5 จัดงาน 5 วัน สมัยรัชกาลที่ 6 จัดงาน 4 วัน เป็นต้น สำหรับในรัชกาลปัจจุบันมีการจัดงานตามพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และตามความเหมาะสมของสภาพบ้านเมือง โดยการพระราชพิธีมีทั้งพิธีสงฆ์และพิธีพราหมณ์ ซึ่งขั้นตอนพิธีที่สำคัญๆ ได้แก่ 1. พิธีจารึกนามพระราชทานช้างสำคัญลงบนอ้อยแดง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามแก่ช้างสำคัญ ซึ่งแสดงถึงคชลักษณ์อันเป็นมงคลลักษณะและเป็นการยกย่องช้างเผือกคู่พระบารมีของพระองค์ ให้มีฐานะเทียบเท่าเจ้านายชั้นสูง เจ้าพนักงานอาลักษณ์จะเป็นผู้จารึกนามที่พระราชทานมาลงบนอ้อยแดงแล้วพระราชครูพราหมณ์ จะทำพิธีจารึกเทพมนต์กำกับที่อ้อยแดงนั้น มักประกอบพิธีในพระอุโบสถ ก่อนหน้าวันพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญหรือในช่วงเช้าของวันพระราชพิธีฯ โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจะพระราชทานอ้อยแดงดังกล่าว แก่ช้างสำคัญในวันพระราชพิธีสมโภชขึ้นระวางช้างสำคัญด้วย